هارون « 1 » الرّشيد « 2 » كرد ، و او را از حال عرب ، و تمكّن « 3 » ايشان بقم آكاه كرد ، و اعلام داد . و ازو درخواست كرد كه قم را كوره و شهرى كرداند بانفراد « 4 » ، و منبر « 5 » را در آن بنهد ، تا در قم نماز جمعه و عيدين باستقلال بكذارند ، و احتياج نباشد ايشانرا از برآىء جمعه و عيدين ، به

--> عرب بشمار مىرفت كه با دربار خلافت در دوره هارون در بغداد در ارتباط نزديك بود ، و خواسته‌هاى او از سوى خليفه مقتدر عباسى مورد قبول و پذيرش قرار مىگرفت ، و وى نخستين كسى است كه به شهر قم استقلال بخشيد ، و قم را كوره گردانيد ، و از كوره اصفهان جدا نمود ، و لوازم استقلال شهر در آن دوره - يعنى قرار دادن منبر مسجد جمعه ، و برقرارى نماز جمعه و عيدين ، و بنيان دار الخراج و جز اينها - را براى قم به ارمغان آورد ، و خود نيز نماينده مورد اعتماد خليفه عباسى براى سرشمارى ساكنين شهر و جمع‌آورى خراج گرديد ، از اين رو حمزة بن اليسع را مىتوان نخستين حاكم رسمى قم بشمار آورد . ( 1 ) . در نسخهء اصل اين نام بر طبق رسم الخط قديم ( هرون ) ضبط شده . و در نسخهء چاپى آمده است : قصد خدمت هارون . ( 2 ) . هارون الرشيد ابن محمد المهدى ابن عبد اللّه المنصور ( 148 - 193 ه ) ، پنجمين خليفه عباسى ، كه در سال 170 ه به خلافت رسيد ، و تا هنگام مرگ در سال 193 ه به اقتدار خلافت راند . وى يكى از مشهورترين خلفاى عباسى بشمار مىرود ، و دار السلام بغداد در دوره او به اوج عظمت و اقتدار و شكوه و جلال رسيد ، وى در طوس درگذشت و در باغ حميد بن قحطبه طائى ( والى خراسان ) مدفون شد ، و بر گور او قبه‌اى ساختند كه به قبه هارونيّه مشهور است ، كه همچنان پابرجاست ، و ده سال پس از مرگ وى امام على بن موسى الرضا عليهما السلام را در نزديكى او به خاك سپردند ، در سردابه زير قبّه هارونيه ( - گنبد طلايى مرقد مطهر امام رضا عليه السلام ) سنگ گور هارون در فاصله كوتاهى از قبر مطهر امام عليه السلام قرار دارد . ( 3 ) . اقتدار و نفوذ و ثروت . ( 4 ) . مستقل . ( 5 ) . يكى از لوازم استقلال شهرها و حاكم‌نشين‌شدن آن در دوره خلافت ، وجود مسجد جمعه و جامع است ، كه تمامى اهالى در مناسبتهاى جمعه و عيد و جز آن در آن جمع شوند ، و لازمه آن وجود منبرى است كه حاكم و امام جمعه و قاضى منصوب از طرف خليفه بر روى آن سخنرانى كند ، و نماز جمعه و عيد برپا دارد ، و يا فرامين خليفه را به اطلاع مردم رساند .